Bekocht door een gewoon griepje

Na de officiële mededeling dat de Mexicaanse griep ’maar een gewoon griepje’ is, voelen veel mensen zich bekocht. Het gevaar is in hun ogen maandenlang aangedikt door deskundigen en de media. De Leidse viroloog Louis Kroes vindt dat verwijt deels terecht.

’Heb ik het nou goed begrepen dat mensen met de Mexicaanse griep voortaan geen Tamiflu meer krijgen omdat de ziekte niet erger is dan een gewoon griepje?”, vroeg een verslaggeefster afgelopen vrijdag op een persconferentie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). In haar stem klonk ongeloof door. Verontwaardiging zelfs.

Inderdaad, luidde het antwoord van achter de microfoon. Mensen die verder gezond zijn, komen de griep meestal op eigen kracht te boven.

Dan is het onzin om hen met de bijwerkingen van zo’n virusremmer op te zadelen. Reserveer de pillen liever voor risicogroepen, want die hebben ze echt nodig.

Maar de geruststellende woorden leken in de hoofden van de aanwezige journalisten een soort kortsluiting te veroorzaken. De Mexicaanse griep was toch juist heel dodelijk, vooral voor jonge mensen?

En er tekende zich toch een ongekende ramp af waar we ons tegen moesten wapenen met alle middelen, tot en met de 34 miljoen vaccins van minister Klink van volksgezondheid aan toe? Hoe konden die deskundigen achter de tafel dan ineens beweren dat het wel meeviel?

Eenzelfde irritatie is merkbaar bij sommige nieuwsconsumenten, geïnterviewd op camping of strand. „We zijn belazerd door het RIVM”, klinkt het hier en daar. En: „De overheid heeft veel te hevig gereageerd op de Mexicaanse griep. En die dure pillen en vaccins kunnen we nu natuurlijk weggooien.”

Tja, dat effect had je kunnen verwachten, reageert Louis Kroes. Hij is hoogleraar virologie in het Leids Universitair Medisch Centrum.

„Mensen zijn teleurgesteld. Na maanden vol waarschuwingen hadden ze een enorme climax verwacht. Die blijft uit. En dan krijg je het verwijt van een overreactie.”

Dat verwijt is voor een deel terecht, meent Kroes. „Er is de laatste tijd geen talkshow of nieuwsrubriek geweest waarin niet meerdere malen een van de bekende virologen is opgetreden. Zowel Roel Coutinho (RIVM) als Ab Osterhaus (Erasmus Universiteit) heeft diverse keren in alle grote talkshows gezeten. Kranten hebben hun voorpagina’s volgeschreven over de griep. Met zoveel publiciteit ontstaan er vanzelf spectaculaire verwachtingen.”

Op zich stopten de deskundigen steeds alle nodige nuanceringen in hun verhaal: dat er in Mexico aanvankelijk weliswaar veel slachtoffers leken te vallen, maar dat de griep daarna meestal mild bleek te verlopen en dat de sterfte laag bleef. „Maar mensen letten niet op nuances”, zegt Kroes. „Ze zien alleen die onafgebroken stroom virologen op de televisie. Wat blijft hangen, is dat het wel ernstig zal zijn.”

Deskundigen zouden daarom terughoudender moeten zijn met tv-optredens, vindt Kroes. „Ga pas voor een camera staan als er echt nieuws is. Accepteer niet voor elke kleinigheid een uitnodiging in een actualiteitenrubriek, want je wordt al snel misbruikt om het publiek te entertainen met een schrikverhaal. Uiteindelijk keert zich dat tegen je, zoals nu blijkt.”

Maar gas terugnemen is eenvoudiger gezegd dan gedaan, reageert Roel Coutinho, directeur infectieziekten bij het RIVM. „Ik zit in de positie dat ik transparant en eerlijk moet zijn. Die rol hebben we van tevoren afgesproken.

Op den duur nam de publiciteit inderdaad zo toe dat ik dacht: ’Dit loopt uit de hand’. Maar ja, als ik niet op die tv-uitnodigingen inga, gaat er iemand anders zitten die waarschijnlijk minder op de hoogte is. En dat levert een nog groter risico op.”

In theorie is het een aantrekkelijk idee om de media alleen te woord te staan als er echt ’nieuws’ is, zoals Kroes voorstelt. Maar in de praktijk dient zich om de haverklap nieuws aan: een hogere alarmfase, een groter aantal zieken en doden, de aanschaf van een vaccin, en ga zo maar door. „Ergens op de wereld hoeft maar iets met de griep te gebeuren, of de hele journalistiek hangt hier aan de lijn om te horen wat het RIVM ervan vindt”, zegt een persvoorlichter. „Moeten we dan niets meer melden?”

Coutinho begrijpt goed dat journalisten aanslaan op een nieuw virus waar potentieel een grote dreiging van uitgaat. Toch heeft de omvang van de media-explosie hem verbaasd. Hij moest herhaaldelijk terugdenken aan het begin van de aidsepidemie, zo’n 25 jaar geleden.

Destijds werkte hij als virusexpert in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. „Ook toen hadden we ongelofelijk veel pers, maanden achter elkaar. Maar het verschil is dat er nu veel meer media zijn en dat de concurrentie groter is. Iedereen probeert op zijn eigen manier nieuws te maken.”

Wat Coutinho op tv en in kranten heeft teruggezien, vindt hij over het algemeen ’best integer’, al lijken sommige media –’Ik noem geen namen’– hoofdzakelijk op zoek naar ’de ondergang van de wereld’. En soms waren er vervelende uitschieters. „Kleine verschilletjes in uitspraken van Osterhaus en mij werden soms enorm uitvergroot.

Dan dacht ik: ’Doe dat nou niet, het is verwarrend voor het publiek en het gaat nergens over.’ Maar journalisten zitten er natuurlijk niet alleen voor de voorlichting. Ze moeten ook kranten verkopen en kijkers trekken.”

Dat mensen zich bekocht voelen nu het RIVM de griep is gaan bagatelliseren, is heel begrijpelijk, zegt Coutinho. Maar het verwijt van een overreactie vindt hij onterecht. „Onze veranderde interpretatie is een gevolg van voortschrijdend inzicht.

In het begin zag het er dramatisch uit met die doden in Mexico. We hadden nauwelijks informatie. Iedereen dacht aan de vogelgriep H5N1, waar ongeveer de helft van de mensen aan overlijdt en waar al jaren voor wordt gewaarschuwd. Het was volkomen onvoorspelbaar wat er verder zou gebeuren.”

Pas na verloop van tijd kwamen er uit de Verenigde Staten en Engeland gedegen cijfers over het aantal zieken en doden. Toen het RIVM alles goed en wel op een rij had, bleek het gelukkig mee te vallen, zegt Coutinho. „Maar daar gingen wel een maand of vier overheen. En zelfs toen begin augustus de eerste dode in Nederland viel, heeft mij dat echt nog een slapeloze nacht bezorgd.”

In de tussentijd was al geadviseerd om voor alle Nederlanders een vaccin aan te schaffen, uit voorzorg. Vanaf het begin is benadrukt dat het vaccin grotendeels ongebruikt zou blijven als de pandemie relatief onschuldig zou blijken, maar ook die nuance is vaak opzij geschoven.

Met de wetenschap van nu is het vaccin lang niet voor iedereen nodig. En daarom duikt hier en daar de complottheorie op dat deskundigen en de overheid met de farmaceutische industrie onder één hoedje hebben gespeeld om zoveel mogelijk overbodige vaccins te slijten.

Maar dat is gemakkelijk inspelen op sentimenten, zegt de Leidse viroloog Louis Kroes, die nu toch echt voor zijn collega’s Coutinho en Osterhaus in de bres springt. De complottheorie is volgens hem faliekante onzin. Want ondanks het hoge hype-gehalte is de pandemie wel degelijk gevaarlijk. Voor de meeste mensen zullen de symptomen weliswaar niet heviger zijn dan normaal.

Maar er zullen veel meer zieken komen en dus ook meer mensen sterven. Kroes: „De overheid heeft de plicht om burgers tegen zo’n nieuwe griep te beschermen, zeker mensen uit risicogroepen. Daarom is de aanschaf van het vaccin nog steeds goed te verdedigen.”

Als maar een deel van het vaccin wordt gebruikt, hoeft de rest overigens niet integraal te worden weggegooid. Een deel van de bestelling bevat namelijk alleen hulpstoffen, en geen virusspecifieke entstof. De hulpstoffen kunnen worden bewaard voor een volgende pandemie, of doorverkocht als basis voor een ander vaccin.

Nu de hype afneemt, is het grote gevaar volgens Kroes dat we doorschieten naar de andere kant: naar een zekere onverschilligheid, terwijl er wel degelijk een zeer zware griep op ons afkomt. Daardoor kan het nog knap lastig worden om de burger tot actie te bewegen. „We zitten nu in de vreemde situatie dat het publiek de epidemie al beu is terwijl die in Nederland eigenlijk nog moet beginnen.”

Bron: Trouw

Lees ook:‘Geen Mexicaanse grieppandemie’
Lees ook:Waar is de Mexicaanse griep gebleven?
Lees ook:Staat Nederland een grote uitbraak van de influenza A /H1N1 te wachten?
Lees ook:Resistent griepvirus in omloop, maar nauwelijks in Nederland
Lees ook:‘Richtlijn RIVM is boobytrap’

2 reacties op “Bekocht door een gewoon griepje

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.